Historia WIADOMOŚCI Felietony historyczne		a a a
I Wojna Światowa Armia CK

Bitwa pod Gorlicami 1915 i jej znaczenie

dodany: 2009-10-30, godz. 16:17

Bitwa pod Gorlicami 1915

Znaczenie bitwy pod Gorlicami

O tym, że bitwa pod Gorlicami z 2 V1915r. była przełomową i największą bitwą I wojny światowej na froncie wschodnim, świadczą opinie znanych historyków, dowódców wojskowych oraz świadków tych wydarzeń. Oto niektóre z nich.

Profesor Marian Zgórniak z Uniwersytetu Jagiellońskiego w szkicu historycznym Bitwa pod Gorlicami 1915r., (w:) Nad rzeką Ropą, Kraków 1968 pisze:

„ Po klęsce pod Gorlicami carska Rosja nie była zdolna do podjęcia większej akcji zaczepnej, ani też nie potrafiła już odtąd przeciwstawić się ofensywie państw centralnych. W ciągu kilku tygodni Rosjanie utracili całą Galicję, wkrótce potem Królestwo, Litwę, Kurlandię, zachodnią cześć Białorusi, Podola i Wołynia. (…) Przełom pod Gorlicami stanowi punkt zwrotny w całej wojnie na wschodzie. Zapoczątkował on serię klęsk wojsk rosyjskich (…), mając niemały wpływ na powstanie niepodległej Polski.”

Z kolei autor monografii Gorlice 1915, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, Michał Klimecki zwraca uwagę na następujące konsekwencje wygranej państw centralnych:

„Bitwa pod Gorlicami okazała się najważniejszym, zakrojonym na wielką skalę działaniem zbrojnym na ziemiach polskich w I wojnie światowej.(…)Stworzyła jedną z przesłanek umiędzynarodowienia sprawy polskiej. Wreszcie przyspieszyła upadek carskiej Rosji. Jej wojska nigdy już, nawet podczas letniej ofensywy z 1916r., nie otrząsnęły się z klęsk, jakie poniosły wiosną – latem 1915r.Nigdy nie odzyskały już wiary w siebie, Stawkę i monarchię. Imperium Romanowów staczało się ku rewolucji i wojnie domowej.”

Podobną opinię wyraża znakomity polski historyk okresu międzywojennego prof. Jan Dąbrowski w wielkim swoim dziele Wielka wojna 1914 -1918, wydanym w Warszawie w 1937r.

„ Przełom pod Gorlicami rozpoczął zwycięski marsz sprzymierzonych oddziałów austriackich i niemieckich zakończony pod koniec 1915roku w głębi terytorium rosyjskiego (osiągając linię od Rygi, aż do Morza Czarnego na południu). Wielkie to zwycięstwo zachwiało podstawami imperium rosyjskiego, przynosząc zmiany w sytuacji strategicznej walczących stron(…).

Potwierdza to ppłk Witosław Porczyński w ukazującym się w okresie międzywojennym czasopiśmie Bellona (R.1930)

„Ofensywa karpacka(po bitwie pod Gorlicami) dała poważne wyniki, Austria osiągnęła możliwość wysłania niezbędnych sił na front włoski , Rumunia została na pewien czas uspokojona (uniemożliwiono jej wejście do bloku Ententy), przeciwnik czyli Rosja straciła 500 tysięcy ludzi i znaczną część materiału wojennego i została na pewien czas usunięta z wojny”

Profesor Józef Buszko w Wielkiej Historii Polski, tom 8, Od niewoli do niepodległości (1864 – 1918) Kraków 2000:

„ Co prawda na wiosnę 1915roku wojska rosyjskie odnosiły jeszcze pewne sukcesy, zdobywając w marcu po kilkumiesięcznym oblężeniu Przemyśl, ale już z początkiem maja ruszyła wielka starannie przygotowana ofensywa austriacko – niemiecka. Doprowadziła ona do przełamania frontu rosyjskiego pod Gorlicami (2-6 maja), po czym nastąpił pośpieszny odwrót Rosjan. Austriacy zajęli Przemyśl i Lwów oraz wkroczyli do Lublina”.

Uznany i bardzo poczytny angielski historyk Norman Davies w swoim obszernym dziele opisującym historię Europy (N. Davies, Europa. Rozprawa historyka z historią, Kraków 1999) nie zapomina(!) o Gorlicach:

„Zimą na przełomie lat 1914 i 1915 staczano nie rozstrzygające bitwy zarówno na froncie niemiecko - rosyjskim w pobliżu Łodzi, jak i na granicy węgierskiej, wzdłuż pasma Karpat. Ale potem, w maju 1915 roku, pod Gorlicami w Galicji, niemieckie oddziały dokonały tego, co okazało się niemożliwe do osiągnięcia na froncie zachodnim: przerwały linię wroga i rozsypały się wachlarzem po leżącej za nią równinie. W sierpniu zajęły Warszawę i ponownie zdobyły Lwów. Jesienią wkroczyły na Litwę i stanęły gotowe do przejścia przez góry do Rumunii”.

Bardzo duże znaczenie nadali bitwie najwyżsi dowódcy państw centralnych Austrii i Niemiec. Feldmarszałek Erich von Falkenhayn, naczelny dowódca wojsk niemieckich w latach 1914 – 1916 wspomina w pracy Niemieckie Naczelne Dowództwo w latach 1914 – 1916, Warszawa 1926:

„Bitwa pod Gorlicami była podstawą dalszych sukcesów wojsk niemieckich i austriackich na froncie wschodnim, aż do zakończenia I wojny światowej”.
Szef Sztabu Generalnego armii austro - węgierskiej Feldmarszałek Franz Conrad von Hötzendorf podkreślał w swoich wspomnieniach Aus meiner Dienst 1906 -1918, Wien 1923:
„(…) przełom pod Gorlicami był największym sukcesem wojsk austriackich i niemieckich, które współdziałając ze sobą doprowadziły do całkowitej klęski nieprzyjaciela(Rosji)”.

Oskar Tiel von Kalm w niemieckojęzycznej monografii Gorlice wydanej w Berlinie w 1930r. zwrócił uwagę na znaczenie sojuszu niemiecko austriackiego:

„Po raz pierwszy sprzymierzone wojska Niemiec i Austrii działając pod wspólnym dowództwem pod Gorlicami udowodniły, że łącząc wspólne siły można osiągnąć tak świetne, jedyne w swoim rodzaju zwycięstwo”.

Do klęski w bitwie pod Gorlicami przyznała się strona rosyjska, o czym mogą świadczyć opinie Michaiła Boncz- Brujewicza (w 1915 roku oficera 3 armii rosyjskiej gen. Radko Dmitriewa), wyrażone w książkach jego autorstwa, Potieria nami Galicji w 1915 godu, cz.1, cz.2 , Moskwa 1920, 1926 oraz Wspomnienia 1914 – 1919,Warszawa 1959, - w których podkreśla, że bitwa pod Gorlicami doprowadziła do katastrofy 3 armii rosyjskiej, a w konsekwencji początku wielkiego odwrotu Rosjan na wschód.

Oczywiście nie można pominąć tu opinii polskich oficerów uczestniczących w bitwie m.in. dowódcy c.k.100 pułku piechoty pułkownika Franciszka K. Latinika, który nie tylko zwrócił uwagę na strategiczne, i polityczne znaczenie przełomu , ale również jego pozytywny wpływ na morale Polaków walczących w armii austro – węgierskiej. ( F.K. Latinik, Żołnierz polski pod Gorlicami 1915. Działalność 100. Pułku Ziemi Cieszyńskiej, Przemyśl 1923)

„ (…)– przełamanie więc frontu gorlickiego będzie miało w historii wojen znaczenie pierwszorzędne nie tylko jako przykład godny studium strategii i ówczesnej taktyki, lecz także jako czynnik polityczny.(…) O Polsce wówczas w wielkim świecie politycznym nikt zapewne jeszcze nie myślał… Jednak w duszach żołnierzy naszych, którzy bijąc się pod dowództwem austriackim, oczyszczali ziemie swoją z najeźdźcy, budziły się wzniosłe uczucia nadziei, że ich krwawy znój przyczyni się do odzyskania wolności Ojczyzny. Tak myślał zawsze i wszędzie i dlatego szedł tak ofiarnie żołnierz Polski !”.

Na koniec apel bohaterskiego burmistrza Gorlic w czasie I wojny światowej oraz autora pamiętnika Z dni grozy w Gorlicach od 25IX 1914 do 2 V 1915 księdza Bronisława Świeykowskiego:

„(…) losy wojenne tyle klęsk, ale też i taki ogrom sławy historycznej przysporzyły Gorlicom (…), że wszelkie przejścia i bóle tych, którzy strasznych 126 dni w „twierdzy” gorlickiej przebyli, winny całemu światu być znane!!”

Przytoczone zostały tu tylko wybrane fragmenty spośród licznych wspomnień, monografii i artykułów naukowych opisujących przebieg i konsekwencje bitwy pod Gorlicami.
Należy przypomnieć, że największym autorytetem w dziedzinie popularyzacji tematyki związanej z bitwą gorlicką jest nieżyjący już historyk, gorliczanin z pochodzenia profesor Marian Zgórniak. To dzięki niemu i jego nieocenionym pracom naukowym Gorlice doczekały się swojego miejsca w historii. Ważne, aby go nie straciły.

Jerzy D. Tomasik

„Ojcowie” Wielkiego Przełomu pod Gorlicami 2V1915r.

Gen. Franz Conrad von Hötzendorf ..............................Gen. Erich von Falkenhayn

Gen. Franz Conrad von Hötzendorf , Gen. Erich von Falkenhayn