Historia WIADOMOŚCI Relacje z imprez historycznych		a a a
Armia Czerwona Armia Krajowa

Szare Szeregi - Uwolnić Cyfrę szare

dodany: 2008-03-02, godz. 00:16

Szare Szeregi W dniu 8 marca 2008 roku, w 63 rocznicę akcji odbicia z więzienia NKWD w Łowiczu harcerza ps. 'Cyfra', dokonanej przez jego kolegów z Szarych Szeregów, prezentujemy reonstrukcję sfotografowaną przez znakomitego sochaczewskiego fotografa Łukasza Wojtczaka.

Wkrótce po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie polskie Komendant Główny Armii Krajowej, gen. Leopold Okulicki, wydał rozkaz do swych żołnierzy anonsujący rozwiązanie tej formacji wojskowej. Rozwiązane zostały także Szare Szeregi , bo właściwie każdy harcerz był ówcześnie także żołnierzem AK.

Formacja ta traktowana była przez niby sojuszniczą armię sowiecką jako formacja wroga i dlatego z miejsca rozpoczęły się aresztowania członków AK.

Zbigniew Feret, pseudonim 'Cyfra' miał do dyspozycji hufca Szarych Szeregów w Łowiczu mały aparat radiowy do nasłuchu audycji z zagranicy w okresie okupacji niemieckiej. Posiadanie i użytkowanie radia było w tym czasie zabronione i niebotycznie karane. Dziwne i niezrozumiałe może się nam wydać dzisiaj, że również zakaz ten obowiązywał przez pewien czas po wkroczeniu 'bratniej armii'. Natomiast całkowicie obrzydliwe było to, że wśród Polaków znajdowali się donosiciele, którzy poprzez usłużnych funkcjonariuszy powstałego wówczas Urzędu Bezpieczeństwa (UB) wspomagali w aresztowaniu niewygodnych ideologicznie rodaków i dostarczaniu ich do sowieckiego NKWD.

W ten sposób aresztowany został już w połowie lutego 1945 r. harcerz Zbigniew Feret i osadzony w więzieniu w Łowiczu, administrowanym i strzeżonym przez polską służbę więzienną. Z więzienia udało się Feretowi donieść grypsem do rodziny, że istnieje zagrożenie wywiezienia go transportem do ZSRR.

Koledzy Zbyszka stanowili od lat niezwykle solidarną grupę harcerską. Jeden z nich, Kazimierz Chmielewski, pseudonim 'Gryf', podsunął kolegom myśl uwolnienia przyjaciela z więzienia siłą. Pomysł ten poparli zaraz Jerzy Miecznikowski, 'Więdziądz' oraz Marian Szymański, 'Wędzidło'.

Akcję zaaprobował komendant hufca o nazwie 'Łoza' Jan Kopałka, pseudonim Antek'. Termin akcji ustalono na 8 marca. Oddział biorący bezpośredni udział w akcji miał liczyć 9 osób. Jako uzbrojenie posiadano trzy pistolety maszynowe, jeden pistolet typu 'parabellum', jeden karabin typu 'Mauser' dla osób biorących udział w tzw. 'ataku'. Poza tym dla 'ubezpieczenia' przewidziano trzy pistolety oraz jeden pistolet maszynowy.

Akcja została w niezwykle krótkim czasie bardzo starannie i profesjonalnie przygotowana. W grupie 'atak' wzięli udział: 'Antek', 'Wędzidło', 'Więciądz' oraz Bohdan Józeficz - 'Grom' i Mieczysław Grzybowski - 'Kora'. Natomiast grupę 'ubezpieczenie' stanowili: Kazimierz Chmielewski - 'Gryf', Eugeniusz Nowakowski - 'Jeż', Józef Wolski - 'Jurek' oraz Wojciech Tomczyk - 'Kmicic'.

Istotną sprawą było dostanie się do zamkniętego furtą więzienia. Postanowiono zadziałać fortelem. Przygotowano pismo informujące, że do więzienia zostają przyprowadzani nowi więźniowie. Pismo to zostało podane strażnikowi przez wizjer. Otwór jest mały, pismo się gniecie, więc strażnik uchyla furtkę I wpuszcza 'Antka' jako niby główną osobę prowadzącego grupę więźniów. Strażnik widocznie został dostatecznie przekonany o konieczności wpuszczenia nowych 'więźniów', bo ponownie uchylił drzwi furtki. To wystarczyło, by weszli następni uczestnicy akcji i skłonili strażnika do oddania kluczy od furtki. 'Grom' pozostał przy furtce, a pozostali udali się w kierunku wartowni, w której przebywali funkcjonariusze więzienia oraz pewni cywile. Przez zaskoczenie obezwładniano kolejnych wartowników. Z niesłychaną brawurą i w podobny sposób (przez przywołanie oddziałowego do kraty przez steroryzowanego uprzednio strażnika) udaje się grupie dostać do najważniejszej części więzienia, tj. do cel. Zostają one otwarte, więźniowie otrzymują polecenie szybkiego ich opuszczenia z informacją, że są oswobodzeni i mogą opuścić więzienie. Następuje to błyskawicznie. Istotną sprawą było jeszcze wyjście z budynku bez narażenia się na przeciwakcję strażnika stojącego w budce przed budynkiem więziennym. Tenże został sprawnie rozbrojony przez 'ubezpieczenie', tj. przez 'Gryfa', 'Kmicica' i 'Jurka'. Więźniowie, w liczbie ok. 70, szybko opuścili więzienie. Harcerze nie mogli się nimi zaopiekować. Byli pozostawieni sami sobie. Grupa 'Łozy' działająca w tej niezwykłej akcji, trwającej zaledwie 31 minut, była szczęśliwa z powodu uwolnienia swego przyjaciela 'Cyfry'. Harcerz 'Cyfra' został zaopatrzony w nowe dokumenty i wraz z dowódcą akcji 'Antkiem' godzinę później opuścił Łowicz pociągiem towarowym. Pozostali harcerze zlikwidowali szybko akcję, Edward Horbaczewski - 'Pająk' przygotował magazyn na broń, a phm Stefan Wysocki - 'Ignac' był odpowiedzialny za przetrzymanie dokumentów uczestników akcji. Szare Szeregi

Choć sama akcja uwolnienia więźniów była spektakularna i w tym wyjątkowa, że przebiegła bez ofiar z obu stron, to jednak skutki jej w następnych dniach były bolesne.

Następnego dnia po akcji patrole wojska, milicji i bezpieki przeprowadziły zmasowane poszukiwanie sprawców akcji. Sprawdzano dom po domu, dokonywano zatrzymań młodych ludzi, doprowadzano ich na konfrontacje przed służbę więzienną. W taki sposób zostali rozpoznani i aresztowani: 'Gryf', 'Kmicic', 'Jurek' i 'Grom'. Wyrokiem Okręgowego Sądu Wojskowego w Łodzi trzej pierwsi zostali skazani już dnia 18 kwietnia 1945 r. na karę śmierci, a 'Grom' na 10 lat więzienia. Szare Szeregi

Rekonstrukcję sfinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury i Miasta Łowicza.

autor:

Redakcja
więcej tego autora

Średnia: 0/5
Głosów: 0

komentuj ten wpis

powiadom znajomego

zgłoś naruszenie

Szare Szeregi - Uwolnić Cyfrę szare - zdjęcia, foto galerie, fotki, zdjęcie

Steiner
	Uwaga, wszyscy uczestnicy inscenizacji!!! Zbiórka wszystkich uczestników w sobotę, 8 marca, o godzinie 10.00 na ulicy Mostowej, na tyłach ratusza. [2008-03-03]
Steiner
	Widowisko wyszło się nad wyraz sprawnie, jak na ilość scen i różnorodność grup. Od kolegów z Czech, do młodzieży z łowickich szkół. Inscenizacja została przeprowadzona praktycznie bez próby, a jej sukces można zawdzięczać doświadczeniu grup biorących udział. Uczestnicy widowiska: Grupa czeska jako Armia Czerwona, niestety, nie pamietam dokładnej nazwy, ale to ci z Tomaszowa. Strona niemiecka: G.A. Środek tym razem w składzie GRH Rhein, AA7 Strona polska (LWP):AA7,P7PXW Cywile: P7PXW, II/18PP z Sochaczewa, młodzież z Łowicza Pojazdy:motocykle; AA7, Rhein, Michał Łuczkow, Jacek Kopczyński i kolega z Czapajewem, niestety nie pamiętam nazwiska. [2008-03-09]
Kanonier
	Gratuluję pomysłu i wykonania. Chyba Łowiczanie byli bardzo przychylni kolejnej odsłonie hostorii miasta . [2008-03-10]