Miejsca pamięci - Cmentarz Bródnowski

dobroni.pl

Miejsca pamięci - Cmentarz Bródnowski

Cmentarz Bródnowski powstał z inicjatywy Sokratesa Starynkiewicza, prezydenta Warszawy, który, będąc urzędnikiem carskim, bardzo dbał o „swoje” miasto. Nekropolia bródnowska miała odciążyć przepełnione cmentarze Warszawy oraz Pragi i została poświęcona 20 listopada 1884 r. przez metropolitę warszawskiego abp Teofila Chościaka Popiela. Następnego dnia odbył się pierwszy pogrzeb rocznej dziewczynki, Marii Skibniewskiej. Cmentarz zajmował zaledwie 10 ha, jednak rozrastał się bardzo szybko i w 1934 r. zajmował już dzisiejszą powierzchnię tj. ok. 113 ha. Spoczywa tu, co najmniej 1,2 mln osób. Cmentarz Bródnowski jest jednym z największych, pod tym względem, w Europie.

W pierwszych latach opłaty za pochówek były dość niskie i Cmentarz Bródnowski otrzymał status cmentarza dla ubogich. W 1892 r. w czasie epidemii cholery została wyznaczona specjalna kwatera dla 'zapowietrzonych'. O roku 1924 do 1927 powstawało ogrodzenie cmentarza o długości 5 km. Status cmentarza powoli ulegał zmianie tak, że w okresie międzywojennym Cmentarz Bródnowski przestał być cmentarzem dla ubogich. W czasie II wojny światowej, we wrześniu 1939 i jesienią 1944 teren cmentarza był bombardowany przez hitlerowców skutkiem czego zniszczona została jego centralna część. W 1946 urządzono cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej poległych podczas wyzwalania Pragi. Znajdują się tu szczątki 279 czerwonoarmistów z I Frontu Białoruskiego. Spoczywa też tu lotnik Siergiej Iwanowicz Kisielew, bohater ZSRR. Murek otaczający kwaterę żołnierzy radzieckich zbudowany jest częściowo z macew przyniesionych tu z pobliskiego cmentarza żydowskiego.
W czasie remontu (budowa sieci wodociągowej, oświetlenia itp.), podczas likwidacji jednej ze studni i prowizorycznych toalet w kwaterze 45N odkryto zbiorową mogiłę więźniów politycznych straconych w latach 1944-1956 w więzieniu Warszawa III - praga (tzw. Toledo). Byli to żołnierze Armii Krajowej, WiN i NSZ. W 1997 ustawiono tu pomnik autorstwa Dariusza Kowalskiego.


Marcin Wojtasik w artykule „Bródno i Targówek - spacer Marcina Wojtasika”(2006r.) niezmiernie ciekawie przedstawia cmentarz i okolice. Zamieszczam fragment mówiący o Cmentarzu Bródnowskim w którym czuć klimat starej Warszawy:

”Idąc dalej wzdłuż cmentarnego muru, dochodzimy do głównej bramy. Na prawo widać budynek Zarządu Cmentarza na Bródnie. Powstał on w okresie międzywojennym. W czasie powstania toczyły się o niego walki. Oddział dowodzony przez wspomnianego por. Zygmunta Lewandowskiego ps. „Kat' został odparty przez broniących budynku żołnierzy dywizji SS Hermann Göring. Po drugiej stronie ulicy znajdują się częściowo zabudowany pawilonami placyk, gdzie przed wojną znajdowała się pętla tramwaju linii 2 doprowadzonej tu w 1933 r. Obok w nieistniejącym już parterowym drewnianym budynku działała do 1967 r. restauracja Krańcowa, znana również jako Ostatni Przystanek, Bar pod Trupkiem lub Ostatni Grosz. Żałobnicy z Bródna, Targówka i Pelcowizny odprawiali tu suto zakrapiane i niejednokrotnie kończące się bijatykami stypy zwane syrkiem. Krzysztof Kąkolewski tak opisał to miejsce w swoim „Dzienniku tematów”: „Najwęższą uliczką chodził tramwaj. To była dwójka. Zakręcał pod cmentarzem i to był koniec Warszawy. Zaraz była knajpa » Krańcowa «. Kelnerka, pani Basia, przebijała się pięścią przez wesołków. () Grabarze siedzieli w » Krańcowej «, ostatni przystanek » dwójki «, i pili, dopiero jak wpadał facet z blachą z nazwiskiem, krzyczeli: » Nasz leci! «i biegli zakopywać grób”.

Główną bramą wchodzimy na teren cmentarza. Od razu za budynkiem administracji skręcamy w prawo, żeby zobaczyć niezwykły grobowiec rodziny Tabaczków. Spoczywa tu, o czym świadczy wieńcząca złocony kopulasty dach budowli korona, 'król cyganów' z żoną. W tej części cmentarza znajduje się więcej romskich grobów. W dniu święta zmarłych można tu zobaczyć rodziny spożywające na grobach tradycyjny posiłek.

Wracamy do bramy. Prowadząca od niej ulica to główna arteria cmentarza - nazywa się po prostu aleja Główna. Ma ok. 1,2 km długości, 9 m szerokości, po obydwu stronach chodniki i stylowe latarnie. W połowie długości przecina ją pod kątem prostym aleja Szeroka. Cały zresztą cmentarz pocięty jest równą siatką prostopadłych alei wyznaczających kwatery, z których każda ma po sześć rzędów grobów, a każdy rząd zawiera 32 mogiły. Kierujemy się w głąb cmentarza. Po prawej stronie wznosi się drewniany kościół św. Wincentego a Paulo zbudowany wg projektu Edwarda Cichockiego. I po raz kolejny mamy do czynienia z 'recyklingiem'. Sosnowe drewno do budowy świątyni pochodziło bowiem z rusztowania użytego przy wymianie kolumny Zygmunta (z pierwszej, oryginalnej, na drugą, tę zniszczoną później przez Niemców - obie leżą na trawniku przy Zamku Królewskim). Świątynia została poświęcona 28 października 1888 r. Kościół jest jednonawowy, z pięcioma przybudówkami i dachem zwieńczonym wieżyczką. Jego styl architektoniczny trudno dokładnie określić. W środku można obejrzeć ciekawą polichromię autorstwa Wiesława Kononowicza.

Na pierwszej po prawej kwaterze za kościołem (10a) znajduje się grób Mieczysława Fogga, który miał do tego cmentarza ogromny sentyment. Podobnie jak Jerzy Waldorff na Powązkach, tak Fogg zajmował się do końca życia organizowaniem kwest na Bródnie. Niestety Komitet Opieki nad Cmentarzem Bródnowskim powstały w 1981 r. musiał po 15 latach zawiesić działalność, 'przegrywając konkurencję' z Powązkami. Po drugiej stronie alei (kwatera 7a) pochowany jest kardynał Aleksander Kakowski, metropolita warszawski bardzo zaangażowany w pomoc ubogim mieszkańcom dzielnicy. Kilkadziesiąt metrów dalej (kwatera 15a-5) trafiamy na grób przedwojennego przywódcy endecji Romana Dmowskiego. Poza tymi postaciami nie znajdziemy już raczej na cmentarzu Bródnowskim wielu grobów znanych osobistości (spoczywają tu jeszcze bokser Antoni 'Kolka' Kolczyński, polityk i lekarz Jacek Żochowski oraz wybitna instruktorka harcerska, komendantka Pogotowia Harcerek hm. Józefina Łapińska). Mimo to nekropolia ma niewątpliwie swój urok i atmosferę. Większą część cmentarza ocieniają drzewa, a obok nowych grobów wciąż pozostało wiele starych nagrobków z piaskowca, często ozdobionych rzeźbami.

Po dojściu do alei Szerokiej skręcamy w nią w prawo i dochodzimy do muru od strony Bródna. Tu skręcamy w prawo i wzdłuż muru dochodzimy do bramy przy ul. Chodeckiej”.

W dniu Święta Zmarłych zabrałem aparat, aby „zatrzymać w kadrze” chwile, jakie tylko w tym dniu możemy zobaczyć w takim miejscu. W ciemnościach rozświetlonych zniczami wiedziałem, że mijam ważne miejsca, lecz w tym momencie trudno je dostrzec. Wróciłem więc tam by w świetle dziennym zrobić kilka zdjęć. Przygotowany, z planem cmentarza i „adresami” grobów ruszyłem nie wiedząc, że po drodze znajdę groby nie zaznaczone na planie a również ważne i związane z naszą historią.

 

 

nbsp;

Miejsca pamięci - Cmentarz Bródnowski lokalizacja:

 

Średnia: 5/5 | Ocen: 13

 

 
 


Zdjęcia do artykułu (119) - wyświetl wszystkie:


Reklama


 

Publikacje - zobacz podobne


Komentarze do artykułu (7):



Bardzo interesujący artykuł. Chociaż z zasady dłuższe teksty zostawiam sobie na godziny popołudniowe, to ten tak mnie wciągnął, że musiałem go od razu pochłonąć. Przyznaję, że nie bylem tam nigdy ale po przeczytaniu, a przede wszystkim po obejrzeniu zdjęć, to szczególne miejsce stało się wyjątkowo bliskie. Wojtku zmotywowałeś mnie bardzo do kolejnego odwiedzenia Warszawy... Pozdrawiam!!! [2012-06-14]


Ponieważ Cmentarz Bródnowski jest w moim rejonie służbowym, to parę razy byłem na oględzinach miejsca dewastacji grobów. Najsmutniejsze było wydarzenie jak "złomiarze" ukradli orły z grobu Romana Dmowskiego. Rozumiem, że można zbierać złom, ale okradanie grobów to skandal. Tak samo jak kradzież przewodów telekomunikacyjnych lub srebrnych styków z urządzeń sterowniczych PKP. [2012-06-14]


Och!!! Do czego jeszcze potrafimy się zniżyć..? To już nie jest smutne, to po prostu budzi gniew.... Więcej nic cenzuralnego nie potrafię napisać .... Czy my ludzie już całkiem zeszliśmy na manowce? a co o nas psy myślą? [2012-06-14]


Starszy Wiarusie ! Z pewnością jesteś porządnym człowiekiem i prawdziwym Polakiem. Ja z racji wykonywanego zawodu i mojego charakteru uczestnictwa na miejscu dewastacji grobu pana Dmowskiego też muszę hamować się ze słownictwem. Ale, złodziejstwu i lumpiarstwu stawiam stanowcze NIE! Zaraz usłyszę, że "złomiarz" nie wie kim był Roman Dmowski, a orły dały się zamienić na pieniądze. Zapewne starczyło na pół kilo "żyta". [2012-06-14]


Dzięki za miłe słowa. Starszywiarusie super że chcesz odwiedzić Warszawę. Gdybyś chciał przejść się po Cmentarzu Bródnowskim to zarezerwuj trochę czasu bo teren naprawdę duży. Oto kilka "adresów": 1. Kwatera 22 A rz. I gr. 1. Pomnik pamięci poległych i zmarłych żołnierzy 6-XXVI Obwodu AK Praga oraz praskiej kompanii Dywersji Bojowej „DB-22”. 2. Kwatera 93 C gr. 26-27. Mogiła sióstr Marii i Jadwigi Snopkównych zamordowanych przez agenta gestapo. 3. Kwatera 30 N rz. V gr. 15. Mogiła dwóch żołnierzy Armii Krajowej, pracowników tajnej drukarni zamordowanych przez gestapo. 4. Kwatera 35 D rz. IV gr. 13-19. Grób zbiorowy siedmiu żołnierzy Armii Krajowej, pracowników tajnej wytwórni materiałów wybuchowych. 5. Kwatera 36 H rz. I gr. 23. Symboliczny grób Janiny Rylskiej i ppłk. Zygmunta Rylskiego „Hańczy”. 6. Kwatera 28 B rz. IV gr. 5-6. Mogiła braci Czesława i Narcyza Kozłowskich poległych w Powstaniu Warszawskim. 7. Kwatera 73 A rz. III gr. 3-4. Mogiła braci Zygmunta i Piotra Ludwika Puchalskich poległych w Powstaniu Warszawskim. 8. Kwatera 114 H rz. VI gr. 2-5. Pomnik rozstrzelanych przez Niemców w dniu 2 sierpnia 1944 roku. 9. Kwatera 33 C rz. V gr. 9-22. Mogiły dwudziestu ośmiu członków Polskiej Partii Socjalistycznej poległych w Powstaniu Warszawskim. 10. Kwatera 13 A rz. II gr. 7. Mogiła księdza Józefa Woźniaka, kapelana I Rejonu Obwodu AK Praga. 11. Kwatera 45 N. Pomnik więźniów politycznych straconych w latach 1944-1956. Mapę wydrukuj np. :http://www.wincenty.nq.pl/img/mapa_cmentarz.gif Wandalizm na cmentarzu i dla mnie jest upodleniem bez względu czyja mogiła została zniszczona. Upodleniem najwyższego stopnia to rozgrzebywanie miejsc pochówku w celu "znalezienia pamiątek" a następnie sprzedaż ich. [2012-06-14]


Dzięki za miłe słowa. Starszywiarusie super że chcesz odwiedzić Warszawę. Gdybyś chciał przejść się po Cmentarzu Bródnowskim to zarezerwuj trochę czasu bo teren naprawdę duży. Oto kilka "adresów": 1. Kwatera 22 A rz. I gr. 1. Pomnik pamięci poległych i zmarłych żołnierzy 6-XXVI Obwodu AK Praga oraz praskiej kompanii Dywersji Bojowej „DB-22”. 2. Kwatera 93 C gr. 26-27. Mogiła sióstr Marii i Jadwigi Snopkównych zamordowanych przez agenta gestapo. 3. Kwatera 30 N rz. V gr. 15. Mogiła dwóch żołnierzy Armii Krajowej, pracowników tajnej drukarni zamordowanych przez gestapo. 4. Kwatera 35 D rz. IV gr. 13-19. Grób zbiorowy siedmiu żołnierzy Armii Krajowej, pracowników tajnej wytwórni materiałów wybuchowych. 5. Kwatera 36 H rz. I gr. 23. Symboliczny grób Janiny Rylskiej i ppłk. Zygmunta Rylskiego „Hańczy”. 6. Kwatera 28 B rz. IV gr. 5-6. Mogiła braci Czesława i Narcyza Kozłowskich poległych w Powstaniu Warszawskim. 7. Kwatera 73 A rz. III gr. 3-4. Mogiła braci Zygmunta i Piotra Ludwika Puchalskich poległych w Powstaniu Warszawskim. 8. Kwatera 114 H rz. VI gr. 2-5. Pomnik rozstrzelanych przez Niemców w dniu 2 sierpnia 1944 roku. 9. Kwatera 33 C rz. V gr. 9-22. Mogiły dwudziestu ośmiu członków Polskiej Partii Socjalistycznej poległych w Powstaniu Warszawskim. 10. Kwatera 13 A rz. II gr. 7. Mogiła księdza Józefa Woźniaka, kapelana I Rejonu Obwodu AK Praga. 11. Kwatera 45 N. Pomnik więźniów politycznych straconych w latach 1944-1956. Mapę wydrukuj np. :http://www.wincenty.nq.pl/img/mapa_cmentarz.gif Wandalizm na cmentarzu i dla mnie jest upodleniem bez względu czyja mogiła została zniszczona. Upodleniem najwyższego stopnia to rozgrzebywanie miejsc pochówku w celu "znalezienia pamiątek" a następnie sprzedaż ich. [2012-06-14]


Sorki za drugi przypadkowo kilknięty komentarz. [2012-06-14]

Aby móc komentować musisz być zalogowany!

zaloguje się

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze Internautów.

 

Ogłoszenie płatne


daj ogłoszenie


Reklama



polityka prywatności