» NEWS » » ★  Obserwuj★  Obserwujesz✕  Nie obserwuj

90 lat temu, 29 stycznia 1921 roku, II Rzeczpospolita oficjalnie uznała suwerenność Gruzji.
Niestety, wkrótce Gruzja stała się celem agresji bolszewickiej Rosji. 18 marca 1921 roku wojna z bolszewikami była już przegrana, a Gruzini zaangażowani w obronę niepodległości zmuszeni zostali do opuszczenia swojej ojczyzny. Zazwyczaj… na zawsze.

Wielu z nich trafiło wkrótce do Polski, która stała się ich drugim domem. Przed wybuchem wojny wielu z Gruzinów zaczęło wierzyć, że to tutaj, w Polsce – gościnnej i przyjaznej wobec lojalnych przybyszy, znaleźli swoje miejsce. Co żyjący w Polsce Gruzini sądzili o życiu nad Wisłą, co myśleli o Polakach? Spisane po latach wspomnienia rotmistrza Dimitri Shalikashvilego oddają chyba odczucia jego rodaków:

„Pamiętam wszystko bardzo dokładnie. Cudowne lata, jakie spędziłem w Polsce i wielkie szczęście, jakiego doświadczyłem w trakcie tych lat pozostaną w mojej pamięci na zawsze! Żaden, nawet mały detal nie umknął mojej pamięci. Pamiętam to wszystko i wszystko kocham, każdą minutę spędzonego tu czasu. Polska i Polacy pozostaną zawsze bardzo blisko mojego serca. Służyłem w Wojsku Polskim i mam największy szacunek dla polskiego żołnierza. Polacy są dobrzy, mają gorące serca, są całkowicie uczciwi. Są bardzo odważni, kochają swoją ojczystą ziemię i są w każdej chwil gotowi do poświęcenia życia za swój kraj. Polacy są prawdziwymi patriotami i ludźmi głęboko religijnymi.
Jestem wdzięczny, że Polska udzieliła nam Gruzinom tak ciepłej gościny, że zaakceptowano nas tu jako równych i że przyjęto naszych oficerów do Wojska Polskiego. My wcale nie czuliśmy się tu imigrantami.”
Podobnie jak Szalikaszwili, wielu z przybyłych tu Gruzinów założyło polski mundur, w którym lojalnie służyli Rzeczypospolitej. Wielu poległo w walce z Niemcami, niektórzy zginęli z rąk Rosjan… Wielu odznaczono najwyższym odznaczeniem bojowym Virtuti Militari. Gruzini w Wojsku Polskim.
Oto krótkie przypomnienie zaledwie kilku z nich:

Artemi Aroniszydze (1891-1950), major kontraktowy Wojska Polskiego. Urodził się 20 października 1891 roku w Batumi. Absolwent szkoły oficerskiej w Tbilisi. Jako oficer kontraktowy służył w 63 pułku piechoty w Toruniu. W Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie ukończył kurs unifikacyjny dla majorów. Od 1935 roku był dowódcą II batalionu w 63 pp w Toruniu. We wrześniu 1939 roku dowodził II batalionem 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. Uczestniczył w obronie Warszawy, gdzie dowodził baonem na Pododcinku „Zachód” (Wola). Za obronę stolicy został odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy. Po kapitulacji Warszawy trafił do niemieckiej niewoli. Od połowy 1941 roku przebywał w karnym obozie pod Dreznem, gdzie osadzono go za odmowę wyjścia z oflagu. Zwolniony z obozu w 1942 roku. Wrócił do Warszawy i jako Jan Pilecki wstąpił do armii krajowej Pod koniec wojny został komendantem Inspektoratu AK Piotrków Trybunalski. Tam w marcu 1945 roku został aresztowany przez NKWD. Po torturach został przekazany łódzkiemu UB, gdzie oczekiwał na wyrok śmierci za działalność na szkodę Armii Czerwonej. Tak wspominał to po latach jego syn, Jerzy Aroniszydze: „Osadzają go początkowo w więzieniu w Piotrkowie, gdzie jest przesłuchiwany przez oficerów radzieckich (...). Po NKWD-owskim „maglu” zostaje przekazany w ręce Woj. Urzędu Bezpieczeństwa w Łodzi (...). W lipcu 1945 roku zostaje ogłoszona przez rząd lubelski amnestia. Staraniem matki mojej, przy wydatnej pomocy wyrażonej w dolarach łapówce, we wrześniu 1945 roku major Artemi Aroniszydze opuszcza szczęśliwie więzienie”. Schorowany oficer zmarł 22 kwietnia 1950 roku.

Aleksander Czcheidze (1873 - 1941), kontraktowy generał brygady Wojska Polskiego. Urodził się 5 lipca 1873 roku w starej szlacheckiej rodzinie, we wsi Kutniki. W Polsce w latach 1922-1923 był opiekunem gruzińskiej grupy w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. W latach 1927 – 1931 pełnił obowiązki zastępcy dowódcy piechoty dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Grudziądzu. Prawdopodobnie uczestniczył w walkach we wrześniu 1939 roku. Aresztowany przez Rosjan we wrześniu 1939 roku jako „wróg ludu” i osadzony w więzieniu we Lwowie. Zamordowany przez NKWD w prawdopodobnie na początku 1941 roku w Moskwie.

Roman Gwelesiani, kontraktowy pułkownik Wojska Polskiego.W 1939 roku był zastępcą dowódcy piechoty dywizyjnej 6 Dywizji Piechoty Armii „Kraków”. W trakcie walk z Niemcami pełnił też odpowiedzialną funkcję dowódcy Obszaru Warownego „Kraków”. Później służył w polskich siłach zbrojnych na Zachodzie, najpierw we Francji, a później w 1 Korpusie Polskim w Szkocji.

Michał Kwaliaszwili (1901 lub 1902 – 1981), urodzony 7 lipca 1901 lub 6 lipca 1902 roku w Gori. Oficer kontraktowy Wojska Polskiego. Rotmistrz 15 Pułku Ułanów Poznańskich. Członek drużyny (razem z rotmistrzem Franciszkiem Szystowskim i porucznikiem Witoldem Sokolnickim), która zdobyła mistrzostwo Wojska Polskiego w polo. We wrześniu 1939 roku dowodził szwadronem Ośrodka Zapasowego w Kraśniku. W trakcie okupacji w Armii Krajowej. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari. 5 kwietnia 1945 roku uwięziony przez NKWD. Na 11 lat zesłany na Syberię, gdzie pracował w kopalni węgla kamiennego. W 1956 roku wrócił do Polski i został awansowany na stopień majora. Otrzymał też pensję wojskową. Od roku 1962 do końca życia był pracownikiem Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego. Zmarł w Poznaniu 6 lipca 1981 roku.

Lado Lagidze, kapitan kontraktowy Wojska Polskiego. Artylerzysta. Absolwent Wyższej Szkoły Wojennej. Uczestnik walk w 1939 roku. Później podkomendny generała Władysława Andersa. Po wojnie pozostał w Londynie, gdzie zmarł i został pochowany. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari.

Lado Macharadze (?-1939), kontraktowy kapitan dyplomowany Wojska Polskiego, oficer 4 Dywizji Piechoty z Torunia (szef sztabu 4 DP). Poległ we wrześniu 1939 roku w trakcie bitwy nad Bzurą (zmarł 12 września w Głownie). Zginął razem z dowódcą Dywizji (pułkownikiem dyplomowanym Mieczysławem Rawiczem-Mysłowskim) w drodze na wysunięte stanowiska dowodzenia, gdy ich auto najechało na minę. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari.

Jerzy Ratiszwili (?-1939), kontraktowy kapitan Wojska Polskiego. Oficer 2 Batalionu Czołgów Lekkich. Prawdopodobnie dowódca 1 kompanii czołgów TK. Zamarodowany przez oficera Armii Czerwonej. W poświęconym mu artykule 'Zapomniany bohater broni pancernej' inny oficer kontraktowy, Witaliusz Ugrechelidze tak opisał tę sytuację: „Gdy pociski trafiły w jego czołg, przesiadł się na ostatni nadający się jeszcze do walki i zaatakował po raz ostatni bolszewików. Tu już go złapali. Oficer sowiecki wywlókł go z wozu i zaczął krzyczeć zdzierając z niego naramienniki. Kapitan Ratiszwili uderzył go w twarz z całej siły, a oficer bolszewicki zastrzelił go na miejscu”.


Arkadiusz Schirtladze (1902-1940), kontraktowy kapitan lotnictwa. Urodził się 26 stycznia 1902 roku w Gori. Syn Spirydona i Marii. Uczestnik walk we wrześniu 1939 roku. Uwięziony przez NKWD. Jeniec obozu w Kozielsku. Zamordowany w roku 1940, prawdopodobnie w więzieniu NKWD na Łubiance w Moskwie.

Dmitri Szalikaszwili, oficer kontraktowy Wojska Polskiego. Przybył do Polski jako rotmistrz. Później major dyplomowany. Służył w elitarnym 1 Pułku Szwoleżerów. Uczestniczył w walkach z hitlerowcami w 1939 roku. Autor interesujących wspomnień o żołnierzach gruzińskich w Wojsku Polskim.
W opinii Dyrektora Nauk Wyższej Szkoły Wojennej pułkownika L. Faury Szalikaszwili był to:

„Bardzo dobry oficer, wielkiej wartości. Inteligencja rozwinięta: sąd pewny; pracuje sumiennie, metodycznie, z wielką wydajnością. Charakter prawy, indywidualność wyraźna. Taktowny i skromny.”
Taka była natomiast opinia generała Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego na temat gruzińskiego oficera: „Odpowiada całkowicie angielskiemu określeniu dżentelmena (…). Zdolny i inteligentny (…). Nadaje się na szefa sztabu większej jednostki.”
Jako jeden z nielicznych polskich Gruzinów zdecydował się wstąpić do hitlerowskich oddziałów, których planowano użyć do walki z sowietami.
Po wojnie wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Był ojcem urodzonego w Warszawie Johna Shalikashvili – w latach 90. szefa połączonych sztabów armii USA.

Melik Somchijanc, kontraktowy major Wojska Polskiego. Gruziński Ormianin. W 1939 roku uczestniczył w walkach przeciwko Niemcom. Walczył pod Monte Cassino, za co odznaczony został krzyżem Virtuti Militari V klasy. Po wojnie pozostał w Anglii.

Walerian Tewzadze (1894-1985), kontraktowy podpułkownik dyplomowany Wojska Polskiego. Autor opublikowanej w Warszawie w 1933 roku książki „Kaukaz. Szkic geograficzno-opisowy”. W 1939 roku dowódca północnego odcinka obrony Warszawy. W czasie okupacji, pod pseudonimem „Tomasz”, zastępca dowódcy 7 Dywizji Piechoty AK. Odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy. Po wojnie, jako „Walery Krzyżanowski”, zamieszkał w Dzierżoniowie na Dolnym Śląsku. W tym też mieście zmarł 13 grudnia 1985 roku. Na grobie podpułkownika umieszczono zdanie z jego testamentu: „Jako Gruzin chciałbym być pochowany w Gruzji, ale jestem szczęśliwy, że będę pochowany w ziemi szlachetnego i dzielnego Narodu Polskiego'

Jerzy Tumaniszwili-Tumanow (1916-2010), kontraktowy oficer Marynarki Wojennej. Urodził się 21 czerwca 1916 roku. Od 15 października 1938 roku podporucznik. Od marca 1939 roku był oficerem wachtowym ORP „Burza”. Brał udział w kampanii norweskiej. 30 września 1941 roku otrzymał obywatelstwo polskie. Od stycznia 1944 roku do lutego 1945 roku był pierwszym oficerem artylerii na ORP „Piorun”. W roku 1945 awansowany na kapitana. W roku 1950 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. W roku 1990 prezydent RP na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski, awansował go na stopień komandora podporucznika. W 2008 roku awansowany przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego na kontradmirała w stanie spoczynku. Rok później odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Wcześniej odznaczony orderem Polonia Restituta, Vitrtuti Militari V klasy, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, czterokrotnie Medalem Morskim i norweskim Medalem za Narvik.

Aleksander Zachariadze (1884-1957), podczas I wojny światowej był oficerem rosyjskiego sztabu głównego. W niepodległej Gruzji pełnił funkcję szefa sztabu armii gruzińskiej podczas wojny z bolszewikami w roku 1921. Kontraktowy generał dywizji Wojska Polskiego, najmłodszy z szóstki gruzińskich generałów w WP II Rzeczypospolitej. Do Polski trafił w połowie grudnia 1922 roku. W opinii komendanta Wyższej Szkoły Wojennej – generała dywizji A. Serdy-Teodorskiego z września 1924 roku, Zacharaidze to „wybitny oficer, o niezwykłej wiedzy wojskowej, wielkich zaletach charakteru i ducha”. Aż do roku 1939 pozostawał w dyspozycji komendanta Wyższej Szkoły Wojennej. Generał brygady Tadeusz Kutrzeba (komendant WSWoj.), pisał o Gruzinie w 1937 roku: „solidny, spokojny, lojalny…”. Był Zachariadze autorem pisemnej deklaracji, skierowanej 28 września 1938 roku na ręce szefa Sztabu Głównego WP, generała dywizji Wacława Stachiewicza, w której można przeczytać między innymi:
„W razie, gdyby Armia Rzeczypospolitej Polskiej była zmuszona chwycić za broń w obronie swych najistotniejszych praw, mam zaszczyt zadeklarować w imieniu własnym oraz wszystkich oficerów Gruzinów: W ciągu szesnastu lat korzystamy z gościnności Narodu i Armii Polskiej; nabyliśmy wiedzę i doświadczenie wojskowe na równi z oficerami służby stałej, których jeszcze niestety nie możemy wykorzystać bezpośrednio dla interesów Narodu Gruzińskiego. Wobec powyższego prosimy nie robić z nas bezczynnych świadków możliwych zmagań Armii Polskiej, lecz pozwolić nam wszędzie być z razem naszymi kolegami, oficerami służby stałej. Prosimy, żeby najcięższe specjalne zadania nas nie omijały. Tego wymaga od nas nasz i naszego Narodu honor.”
Po wybuchu wojny gen. A. Zachariadze dostał się do niewoli niemieckiej, z której po dwóch tygodniach został zwolniony. Miał jednak zakaz opuszczania Warszawy i znajdował się pod stałym nadzorem gestapo. Zmarł 12 maja 1957 roku w Paryżu.

Źródła:

Zdzisław G. Kowalski, „Najliczniejsza mniejszość. Gruzini, Azerowie i inni przedstawiciele narodów Kaukazu w Wojsku polskim w okresie międzywojennym”, w „Mniejszości narodowe i wyznaniowe w siłach zbrojnych Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939” zbiór pod redakcją Zbigniewa Karpusa i Waldemara Rezmera, Toruń 2001

Nikoloz Matikaszwili, Micheil Kwaliaszwili, Podchorążowie” w „Pro Georgia nr 16”, Warszawa 2008

Wojciech Materski, „Polak, Gruzin dwa bratanki” http://www.polska-zbrojna.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=6230:polak-gruzin-dwa-bratanki&catid=116:historia&Itemid=145
http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?f=86&t=9431&start=25
http://historicus.pl/content/view/3268/1/
http://pl.wikipedia.org/wiki/Artemi_Aroniszydze
http://www.kawaleria-polska.pl/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=422

Wojciech Mateski, „Gruzini – oficerowie kontraktowi WP” w „Pro Georgia nr 16” Warszawa 2008

http://www.stankiewicz.e.pl/index.php?kat=34

Film dokumentalny Jerzego Lubacha „W rogatywce i tygrysiej skórze”, Studio Filmowe Kalejdoskop 2007

Konferencja „Udział mniejszości narodowych w różnych formacjach wojskowych w czasie kampanii wrześniowej 1939 r., Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2009

 

 

Reklama


Felietony historyczne - zobacz podobne



Komentarze do artykułu (4):



Bardzo interesuje mnie ocena Kolegów Rekonstruktorów na temat postawy Dimitri Szalikaszwilego. Czy wsparcie Niemców w walce z Rosją można (należy) rozgrzeszyć? Czy raczej jak większość jego kolegów - mimo obietnic hitlerowców na temat odtworzenia państwa gruzińskiego - powinien odmówić współpracy?
[2011-01-29]


Rząd Polski a konkretnie płk. Balicki W imieniu Józefa Piłsudskiego zaoferował posadę żołnierzy kontraktowych gruzińskim oficerom . Około 100 oficerów skorzystało z tej oferty, z tego       do szkół oficerskich przyjęto 48 podchorążych i 42 oficerów na doszkolenie .               [2011-01-29]


Bardzo ciekawy artykuł. Co do oceny Szalikaszwili'ego, to nie wykazał lojalności wobec Polaków, dla których Niemcy byli wrogami. Wynikają z tego dwie możliwości. Pierwsza: chciał się wydostać z obozu. Druga: niepodległość Gruzji była dla niego najważniejsza, więc "elastyczności" jego myślenia powodowała, że Polska była tylko jakimś etapem do jej osiągnięcia. Może za dużo wymagam, ale bardziej cenię lojalność niż "elastyczność". Pozdrawiam. [2011-01-29]


Jest jeszcze trzecia przyczyna takiej decyzji , nie zapominajmy że był to żołnierz , oficer kontraktowy poprostu najemnik ,walczył dla Polski za pieniądze więc jego lojalność była kupiona po klęsce wrześniowej uciekł rząd, rząd z którym miał podpisany kontrakt nie ma kto płacić więc uważa kontrakt za nieważny i  szuka sobie innego pracodawcy .    [2011-02-01]

Aby móc komentować musisz być zalogowany!

zaloguje się

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze Internautów.

Ogłoszenie płatne


daj ogłoszenie



polityka prywatności