1

 

Wojsko Polskie 1918-1920 roku

Wpierwszych miesiącach po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie prowadziło działania wojenne w Galicji Wschodniej i na Wołyniu oraz na Śląsku Cieszyńskim, na który w styczniu 1919r. wkroczyły wojska czeskie.

Sytuacja wojenna zmuszała do wysyłania żołnierzy na front grupami operacyjnymi, batalionami, a nawet kompaniami.

Z tego też powodu w początkowym okresie formowania WP jednostki piechoty, kawalerii i artylerii tworzone były doraźnie, a nie w oparciu o plan organizacyjny.

Pomimo to udało się do końca 1918 r. sformować 39 pułków piechoty, 17 pułków kawalerii i 3 pułki artylerii. Ujęcie utworzonych pododdziałów i oddziałów wojska w związki taktyczne, tj. brygady i dywizje nastąpiło w 1919 r.



Od początku 1919 r. proces organizacyjny rozbudowy Wojska Polskiego rozwijał się w sposób bardzo przyspieszony. Liczba sformowanych batalionów piechoty wyniosła ponad 100, zorganizowano 80 baterii artylerii i 70 szwadronów jazdy. Utworzono kilka eskadr lotniczych i szereg jednostek technicznych (saperów, łączności, kolejowych i taborowych).

W styczniu 1919 r. stan ogólny polskiej siły zbrojnej znacznie wzrósł i wynosił ponad 100 tys. żołnierzy i 20 tysięcy koni, z czego w walkach na froncie zaangażowanych było około 80 tys. żołnierzy. Zaopatrzenie i wyposażenie w sprzęt wojskowy Wojska Polskiego w tych trudnych dla niepodległej Rzeczypospolitej miesiącach było niewystarczające. Żołnierze niedostatecznie uzbrojeni i wyszkoleni odchodzili na front, często przed osiągnięciem gotowości bojowej.

Organizacją polskiej siły zbrojnej zajmowały się dwie naczelne instytucje wojskowe – Ministerstwo Spraw Wojskowych i Sztab Generalny WP, które na początku 1919 r. posiadały już w pełni ukształtowane wewnętrzne struktury organizacyjne. W lutym 1919 r. w związku ze stanem wojennym Sztab Generalny WP przejął funkcję Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego.

W lutym 1919 r. ze względu na potrzeby frontu ukraińskiego i rozpoczęte działania wojenne z Rosją sowiecką, której wojska wkroczyły na tereny tzw. Ober-Ostu przystąpiono do realizacji nowego planu organizacyjnego WP opartego na poborze rekruta. Przewidywał on utworzenie kolejnych związków taktycznych, tj. 10 dywizji piechoty, 5 brygad jazdy, brygady piechoty górskiej, kilkudziesięciu pododdziałów artylerii oraz 12 eskadr lotniczych.


Od lutego 1919 r. organizowano w szybkim tempie 1 Dywizję Piechoty Legionów dowodzoną przez gen. Bolesława Roję i 2 Dywizję Piechoty Legionów dowodzoną przez gen. Edwarda Rydza Śmigłego. 3 Dywizja Piechoty Legionów (dowódcy – gen. Zygmunt Zieliński, następnie gen. Leon Berbecki) działała w ramach Frontu Wschodnio-Galicyjskiego. Dotychczasową grupę operacyjną gen. Józefa Leśniewskiego przemianowano na „Dywizję Lwowską”, na bazie której utworzono 5 Dywizję Piechoty z dowódcą gen. Władysławem Jędrzejewskim. 4 Dywizję Piechoty dowodzoną przez gen. Leonarda Skierskiego zorganizowano na froncie w Małopolsce Wschodniej.

Od maja do czerwca 1919 r. 1919 r. sformowały się kolejne dywizje: 6, 7, 8 w kraju,
9 na froncie poleskim (dowódca płk Władysław Sikorski). 10 Dywizja Piechoty została
utworzona przy wykorzystaniu żołnierzy dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego przybyłej
z Odessy przez Rumunię do Polski. Na terenie Prus Wschodnich została sformowana
w sierpniu 1919 r. Dywizja Pomorska pod dowództwem płk. Stanisława Skrzyńskiego.
Utworzona w grudniu 1918 r. ochotnicza Dywizja Litewsko-Białoruska (dowodzona
kolejno przez gen. Wacława Iwaszkiewicza, gen. Stanisława Szeptyckiego i gen. Stefana Morzyckiego) została zreorganizowana w dwa związki taktyczne tj. 1 Dywizję
Litewsko-Białoruską i 2 Dywizję Litewsko-Białoruską. Jednocześnie przystąpiono do
formowania brygad artylerii i brygad jazdy, z której pierwsza dowodzona przez płk.
Władysława Belinę Prażmowskiego została sformowana w związku z akcją wileńską.
19-21 kwietnia 1919 r. Wojsko Polskie pod dowództwem Naczelnego Wodza Józefa
Piłsudskiego zajęło Wilno.

W Galicji Wschodniej w wyniku ofensywy czerwcowej 1919 r., która doprowadziła do odepchnięcia wojsk ukraińskich za Zbrucz, została zakończona wojna polsko-ukraińska. We wrześniu 1919 r. został zawarty rozejm z Semenem Petlurą.

W połowie 1919 r. formowanie Wojska Polskiego weszło w decydującą fazę, a jej uwieńczeniem było zjednoczenie wszystkich sił zbrojnych tj. formacji zorganizowanymi w kraju z Armią gen. Hallera i z formacjami utworzonymi w Wielkopolsce.

Rozkaz NDWP dotyczący zjednoczenia Armii gen. Hallera z armią krajową ukazał się 9 czerwca 1919 r. Zreorganizowane po zjednoczeniu z armią krajową we
wrześniu 1919 r. dywizje Armii gen. Hallera otrzymały numery 11 – 13.

Po uchwale Sejmu Ustawodawczego o zjednoczeniu Wielkopolski z państwem
polskim - 20 sierpnia 1919 r. ukazał się dekret Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskie-
go w sprawie podporządkowania sił zbrojnych byłego zaboru pruskiego. Faktyczne
zjednoczenie Armii Wielkopolskiej liczącą około 60 tys. żołnierzy z armią krajową na-
stąpiło dopiero 10 grudnia 1919 r. na mocy rozkazu Ministerstwa Spraw Wojskowych.

Trzy dywizje strzelców wielkopolskich otrzymały numery 14, 15 i 17. W skład Wojska
Polskiego weszła również wielkopolska brygada kawalerii.

Zapewnienie bezpiecznych granic odrodzonemu państwu wymagało wzmożonego wysiłku zbrojnego Polaków. Stan Wojska Polskiego do grudnia 1919 r. wzrósł do 600 tys. żołnierzy (w tym 350 tys. na frontach). Zjednoczone Wojsko Polskie według stanu na 20 grudnia 1919 r. dysponowało już 6 grupami operacyjnymi, grupą artylerii płk. Ładzińskiego, 21 dywizjami piechoty, 7 brygadami jazdy i 4 pułkami strzelców konnych oraz wieloma innymi jednostkami broni i służb. Pod względem patriotyzmu, dyscypliny i waleczności polski żołnierz równał się „najlepszemu żołnierzowi najlepszej armii”, ale w dziedzinie sprzętu wojskowego i umundurowania Wojsko Polskie było wynikiem wyjątkowej improwizacji.

Wraz z zakończeniem wojny polsko-ukraińskiej i ewakuacją wojska niemieckiego z terenów wschodnich Rzeczypospolitej pojawiło się nowe zagrożenie, ze strony Rosji sowieckiej. Siły polskie na wschodzie były niewystarczające, aby odeprzeć marsz Armii Czerwonej na Zachód. Na początku 1920 r. rozpoczął się drugi etap rozbudowy Wojska Polskiego związany z planowaną ofensywą na Białorusi i wyprawą kijowską w maju 1920 r.

7 marca 1920 r. na mocy rozkazu NDWP w miejsce frontów wschodnich powstało sześć armii. Dowództwa armii podlegały bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi.

W lipcu 1920 r. w obliczu zagrożenia ze strony Armii Czerwonej utworzono trzy fronty: Północny, Środkowy i Południowy oraz Armię Ochotniczą. 5 sierpnia 1920 r. rozkaz Naczelnego Wodza powołał do życia 5 Armię pod dowództwem gen. Władysława Sikorskiego z zadaniem „trzymania przeprawy przez Narew”.

6 sierpnia 1920 r. Naczelny Wódz marszałek Józef Piłsudski wydał rozkaz kontrofensywy skierowany do Frontu Środkowemu i wchodzących w jego skład 3 i 4 Armii nakazujący wykonanie rozstrzygającego uderzenia przeciwko Armii Czerwonej.

Miały one wykonać manewr na tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę, uderzając niespodziewanie znad Wieprza. Bitwa Warszawska, rozpoczęta 13 sierpnia 1920 r. bojami o Radzymin i okupiona śmiercią tysięcy żołnierzy polskich zakończyła się panicznym odwrotem Armii Czerwonej. Po akcji pościgowej Wojska Polskiego rozpoczętej 19 sierpnia 1920 r. i po bitwie niemeńskiej we wrześniu 1920 r., którą dowodził Naczelny Wódz Józef Piłsudski, wojska sowieckie zostały rozbite i wycofały się z ziem wschodnich Rzeczypospolitej. W związku z rozejmem zawartym pomiędzy Polska a Rosją sowiecką w październiku 1920 r. i zakończonym podpisaniem traktatu pokojowego 18 marca 1918 r. w Rydze, nastąpiła demobilizacja i reorganizacja Wojska Polskiego, które na mocy rozkazu z 22 sierpnia 1921 r. przeszło na stopę pokojową.




Nadeszła chwila, w której Naczelny Wódz Józef Piłsudski mógł powiedzieć: „Żołnierze! Dwa długie lata pierwsze istnienia wolnej Polski spędziliście w ciężkiej pracy i krwawym znoju. Kończycie wojnę wspaniałym zwycięstwem, a nieprzyjaciel złamany przez was zgodził się wreszcie na podpisanie pierwszych i głównych zasad upragnionego pokoju”.

0.015096